Lezing over joodse werkkampen

door Ludmilla Coornstra

ELBURG - Grote kans dat je bij het woord holocaust meteen denkt aan Auschwitz of Sobibor. Toch moeten we beseffen dat deze immense genocide daar niet begon. Zo betoogt journalist Niek van der Oord. Op woensdag 3 mei geeft Van der Oord een lezing over joodse werkkampen in Nederland. Deze kampen hadden in de Tweede Wereldoorlog als doel om joodse mensen te verzamelen en naderhand door te sturen naar kamp Westerbork.

Van der Oord: “Die kampen waren in de jaren dertig gebouwd voor de huisvesting van werklozen. Maar tot 1942 stonden de gebouwen leeg. Pas toen werden joodse mannen van 18 tot 55 jaar opgeroepen en in deze werkkampen geplaatst.” De bedoeling was om grip te houden op de joodse gemeenschap in geval van weerstand tegen de anti-joodse maatregelen. Van der Oord: “Bij de nazi’s was het idee van de ‘endlösung’ al bekend. Deze werkkampen vormden het voorportaal van doorgangskamp Westerbork en uiteindelijk vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor.”

In 2003 schreef Van der Oord het boek Jodenkampen. “In Nederland waren ongeveer vijftig werkkampen, vooral in het noorden en oosten. In veel boeken over de Tweede Wereldoorlog is aan deze kampen weinig aandacht besteed. Toch is het een belangrijk hoofdstuk in de geschiedenis. Tot de jaren zeventig werd kamp Westerbork ook nauwelijks herinnerd. Nu komen er duizenden bezoekers per dag. Daarom zijn we nu zo’n tien jaar bezig om ook deze werkkampen uit de vergetelheid te halen.”

Zijn moeder heeft ook in Westerbork gezeten, vertelt Van der Oord. “Maar ze is ontsnapt en zat daarna ondergedoken. Zo’n vijftig brieven uit die tijd zijn bewaard gebleven, waaronder brieven die haar ooms vanuit werkkampen schreven. Ik ben me daarin gaan verdiepen en schreef er een aantal journalistieke verhalen over. Daarop kwamen veel reacties.” Er verrees een Stichting Joodse Werkkampen, die inmiddels zo’n zeven monumenten heeft laten plaatsen op plekken waar ooit werkkampen stonden. Op www.joodsewerkkampen.nl zien we een kaart met alle werkkampen in Nederland.

“Mensen zijn altijd verbaasd dat er kampen bij hen in de buurt stonden. Toch moeten we beseffen dat de holocaust niet in Auschwitz of Sobibor begon, maar naast de voordeur. Toen de joden in 1939 naar ons land vluchtten, moest er een opvangkamp worden opgericht. Maar Nederlanders hadden zoiets van not in my backyard. Ook koningin Wilhelmina wilde geen vluchtelingen vlakbij bij Paleis Het Loo op de Veluwe. Daarom koos men Westerbork, op de stille Drentse heide. Zeker met de huidige vluchtelingencrisis blijft dit een actueel onderwerp.”

De lezing vangt aan om 19.30 uur in het Hervormd Kerkelijk Centrum in Elburg.