Verhalenmuseum in een voormalige synagoge

De gemeenten Elburg en Oldebroek herbergen vele bijzondere musea. In deze serie brengt de HuisaanHuis/Veluwe Koerier alle musea stuk voor stuk in beeld.

Museum Sjoel geeft een beeld van de Joodse gemeenschap in Elburg van circa 1700 tot de Tweede Wereldoorlog aan de hand van verhalen, filmpjes, foto’s, kaarten en attributen. Het museum is gevestigd in een aantal eeuwenoude panden waaronder de voormalige synagoge en een oude stadsboerderij. 

Hanneke Bloemendaal

Medio 19e eeuw was circa 5% van de Elburgse bevolking joods. De verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog hebben er toe geleid dat er na de oorlog geen Joodse gemeenschap meer was in Elburg. De Sjoel, de Joodse synagoge die in 1855 was geopend, werd definitief gesloten. Het pand werd in 1947 ontwijd en kwam in eigendom van de gemeente Elburg. “Vanaf dat moment werd de oude synagoge voor verschillende doeleinden gebruikt,” vertelt Wim Schenk, die sinds 4 jaar secretaris van het bestuur van Stichting Sjoel Elburg is. “Op een gegeven moment ontstond het idee om een doorlopende herinnering aan het joodse leven in Elburg te creëren. En wat zou mooier zijn dan dat in de voormalige synagoge te doen?” De onderhandelingen over het pand werden gestart, hetgeen in 2008 leidde tot de opening van Museum Sjoel Elburg. “In afgelopen jaren hebben zo’n 85 vrijwilligers ongelooflijk veel werk verzet. Het doel van de stichting is het in stand houden van de oude synagoge door het als museum in te richten. Er is een vaste tentoonstelling die het joodse leven aan de hand van attributen, gebruiken en gewoonten laat zien. We hebben veel voorwerpen gekregen van nabestaanden van joodse Elburgers, ook hebben we een aantal objecten in bruikleen van het Joods Museum in Amsterdam. Het geheel krijgt extra dimensie doordat Elburgers via speciale geluidskastjes hun verhaal vertellen over de Joden die ze gekend hebben.”
In de loop der jaren is het museum flink uitgebreid dankzij de aankoop van de naastgelegen twee kleinere pandjes. “Op de bovenverdieping hebben we een educatieruimte ingericht waar we voorlichting geven aan scholieren over zowel het Jodendom in Elburg als in het algemeen. Ook antisemitisme en de koosjere keuken komen aan de orde. Sinds 2012 hebben we een aparte ruimte waar wisselexposities gehouden worden. In 2017 werd de entree verruimd en is er een filmzaal bijgekomen.” Onder leiding van een deskundige gids worden er (op afspraak) ook stadsrondleidingen gegeven door ‘Joods Elburg’.

In 2023 bestaat Museum Sjoel Elburg 15 jaar hetgeen gevierd zal worden met een drietal wisselexposities. “Omdat het ook 80 jaar geleden is dat de opstand in kamp Sobibor plaatsvond zullen twee van de drie exposities hieraan refereren. De eerste expositie is van het werk van de joodse kunstenaar Fré Cohen. Zij was schilderes en grafica en maakte onder meer Ex Libris. De tweede tentoonstelling omvat 9 schilderijen van Jeroen Krabbé over zijn grootvader Abraham Reiss die in Sobibor heeft gezeten. De derde expositie is van kunstschilder Max van Dam. Zijn expositie heet ‘Mahler komm raus’ oftewel ‘Schilder, kom eruit’. In kamp Sobibor stond hij in de rij om vermoord te worden. Hij werd echter uit de rij gehaald, omdat hij een schilderij van een officier moest afmaken. Daarna is hij alsnog omgebracht.” Een bezoek aan Museum Sjoel Elburg is aangrijpend, imponerend, ontroerend en leerzaam. Een must voor jong en oud. 

Museum Sjoel Elburg, Graaf Hendriksteeg 2, 8081 CH Elburg. Info: www.sjoelelburg.nl