Bomen in de stress: wat de aanhoudende droogte doet met de natuur

Het neerslagtekort loopt op en de zon draait overuren. Waar wij mensen de schaduw opzoeken, heeft de natuur het zwaar te verduren onder de aanhoudende droogte. Wie om zich heen kijkt in het bos of park ziet het meteen: zelfs de sterkste bomen vertonen inmiddels duidelijke sporen van ‘droogtestress’.

Uit metingen van het KNMI blijkt dat het landelijk neerslagtekort gestaag stijgt doordat er al een tijd nauwelijks regen van betekenis is gevallen. Hierdoor zakt de grondwaterstand en wordt het voor bomen steeds moeilijker om via hun wortels nog vocht uit de diepere bodemlagen te trekken. Om niet volledig uit te drogen, grijpen ze naar een slim — maar ingrijpend — overlevingsmechanisme. 

Bladeren laten hangen als noodrem

Bomen ‘voelen’ de droogte direct. Volgens boomdeskundigen en onderzoekers van Wageningen University & Research komen bomen in een actieve stressmodus zodra de interne vochtvoorraad opraakt:

Slappe bladeren: Door de bladeren te laten krullen of slap te laten hangen, verkleint de boom het oppervlak dat direct aan de felle zon wordt blootgesteld. Zo remt hij het vochtverlies via verdamping af.

Vroegtijdige herfst: Als de droogte te lang aanhoudt, kiest de boom voor een nog rigoureuzere stap: het afstoten van blad. Door bladeren nu al geel te laten worden en te laten vallen, gooit de boom als het ware ballast overboord om te overleven.

Kwetsbaar op de lange termijn

Hoewel bomen taai zijn, kost deze overlevingsstand ze enorm veel energie. Bosbeheerders zoals Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten waarschuwen dat een langdurig neerslagtekort het ‘immuunsysteem’ van de boom verzwakt. Hierdoor is de boom de komende jaren aanzienlijk sneller vatbaar voor ziektes en plagen, zoals schimmels of de beruchte letterzetter (een keversoort die verzwakte bomen aantast).

Jan Willem van der Maaten, werkzaam bij de gemeente Oldebroek, is vanochtend al vroeg op pad gegaan. Hij maakt zijn ronde door de gemeente om jonge aanplant van een flinke plas water te voorzien. Daarmee rijdt hij met een trekker door de straten van Oldebroek. De grote tank achter de trekker is gevuld met water uit de brandput bij de brandweerkazerne. “Jonge aanplant krijgen de eerste jaren altijd extra water.” Hij toont een lijst met bomen die in 2025 en 2026 zijn geplant. Zolang de droogte duurt, worden de bomen extra goed in de gaten gehouden. 

Een flinke en langdurige regenbui is welkom: niet alleen voor de tuinen, maar vooral om de natuur weer wat ademruimte te geven.