CliniClown Anneke van der Molen uit Nunspeet: ‘Zodra de neus opgaat, regeert het spel’

De handeling is elke keer hetzelfde in de kleedruimte van het ziekenhuis. Anneke van der Molen (60) uit Nunspeet pakt het rode schuimrubberen balletje en kleedt zich om. Zodra de neus op haar gezicht zit is ze clown Kluts en gaat er mentaal iets om.

Nick Hoekman

“Het is een geweldig klein maskertje. Het geeft gelijk herkenning en dus toestemming om de wereld in het hier en nu net even anders te zien en te beleven”, geeft ze aan.

Al zestien jaar doet ze dit intensieve werk, een prachtig vak dat ze met vallen en opstaan veroverde. “Ik kom uit de zorg en ik zag ooit een uitzending van CliniClowns en toen ben ik gaan solliciteren, want ik dacht dat is het vak wat me past”, vertelt Anneke.

Weerbarstig
De realiteit bleek weerbarstig: ze werd afgewezen wegens te weinig ervaring. Gewapend met een lijst van clownstrainers ging ze aan de bak. Na een eerste mislukte auditie werkte ze aan haar valkuilen en probeerde het opnieuw. Na een tweede auditie werd ze aangenomen en volgde ze een interne opleiding wat ze met goed gevolg heeft afgerond. Het CliniClowns-avontuur kon beginnen.

Geen struikelpartijen
 Wie denkt aan een clown, ziet vaak ronkende trompetten en overdreven struikelpartijen in een piste. Maar haar hart ligt bij het clown zijn in het ziekenhuis. “Circusclowns hebben hun eigen kwaliteiten, dat waardeer ik zeker. Maar mijn passie ligt bij het kleine en direct contact. Ik speel eigenlijk het liefst in kleine kamertjes en in persoonlijk contact.” Waar de circusclown blinkt in de spotlights en draait om zijn eigen ego, cijfert de CliniClowns zichzelf volledig weg. Het draait niet om haar prestatie; het gaat puur om de belevingswereld van het zieke kind.

Mijn passie ligt bij het kleine en direct contact

Intensief trainingstraject
Dit vereist een intensief trainingstraject waarin je heel dicht bij jezelf moet komen. Clowns leren elkaars ritme te voelen. “Dan leer je soms weer helemaal nieuwe dingen van jezelf ontdekken. Dat is ook heel leuk.” Die flexibiliteit is hard nodig op bijvoorbeeld de kinder-IC. Soms ontstaan daar diepe banden, zoals met een meisje dat na een lang IC-traject overleed. “En ja, ik denk nog wel eens aan dat meisje. En ik vind dat ook niet erg dat ik aan haar denk. Ze was een superkrachtig meisje.” Het werk leert haar enorm relativeren; zieke kinderen zijn ongekend krachtig.

De macht van het ‘nee’
De rode neus functioneert hierbij niet als een masker om achter weg te kruipen, maar juist als een bevrijding. “Nee, de neus geeft juist de toestemming om te zijn wie je bent.” Het brengt haar in het absolute hier en nu, los van de deken van ziekte en pijn. Dat zorgt voor magische improvisaties, maar betekent ook dat er een rotsvast respect is voor de grens van het kind. Als een kind bang is of simpelweg geen clown kan verdragen, trekken ze zich direct terug. Juist in die afwijzing schuilt een mooie ontdekking van eigenwaarde.

In een medische omgeving verliest een kind namelijk alle regie; artsen moeten prikken en beslissen. “Maar het kind kan ons als Cliniclowns gewoon wegsturen. En als wij voelen dat we daar dan nog mee kunnen spelen, dan gaan we dat nog versterken, zodat het kind nog meer kan voelen van: ik heb gewoon de regie en kan die clown gewoon wegsturen.” Die heroverde autonomie is volgens Anneke goud waard.

Het kind kan ons als Cliniclowns gewoon wegsturen

Traumavrije zorg
Die toegevoegde waarde reikt tegenwoordig veel verder dan enkel een glimlach. Anneke begeeft zich steeds vaker in en rondom behandelkamers.
“Vroeger werd er nog weleens gedacht dat wanneer er bij vervelende situaties, zoals bijvoorbeeld prikken, een clown aanwezig zou zijn, die clown voor het kind synoniem zou kunnen staan voor een nare ervaring. Maar onderzoek wijst juist het tegenovergestelde uit.“

Door subtiel mee te bewegen in het moment, kan een clown het kind door de angst heen loodsen. Of het kind juist helpen na een nare behandeling op een speelse manier zijn of haar eigen kracht te laten ervaren.

Anneke van der Molen en één van haar werken. - Aangeleverd. 

Een vak apart
Achter de schijnbare lichtheid schuilt een professionele organisatie. Een hardnekkig misverstand is dat dit vrijwilligerswerk is. “Het is echt een vak apart. De organisatie van de CliniClowns zijn allemaal gepassioneerde mensen die met hart en ziel dit werk doen en daar helemaal voor gaan en er ook veel liefde insteken.”

De clowns zijn in loondienst bij CliniClowns, en ontvangen (zoals iedereen die in loondienst is) een maandelijks salaris. Hier hoeft het ziekenhuis niet voor te betalen, dit wordt volledig opgebracht door donaties en sponsoring. Wel wordt een goede samenwerking met het ziekenhuis gevraagd, zodat de clowns op de juiste plek van toegevoegde waarde kunnen zijn.

We zetten de neus op en je gaat en je hebt een hele dag vol met onverwachte ontmoetingen

Eigen grens bewaken
Aan het einde van de rit blijft het de kunst om de grens tussen de clown en de persoon Anneke te bewaken. Zodra de neus opgaat, regeert het spel. Kletsen over een leuke privéavond is er dan niet meer bij. “We zetten de neus op en je gaat en je hebt een hele dag vol met onverwachte ontmoetingen, grappige dingen en je staat ook de hele tijd open om te kijken wie wel wil, wie niet wil. wat wel kan.” Een dag waarin alles er mag zijn: de slappe lach, de boosheid, de diepe rouw, maar bovenal de pure veerkracht van een kind in een te groot ziekenhuisbed.

Hernieuwde inzichten
Wanneer de neus afgaat, ligt de vermoeidheid op de loer. “Je bent intensief bij je eigen gevoelens geweest én bij die van de wereld om je heen”, vertelt Anneke. “En ook als clown kom je jezelf weleens tegen.” Om de zwaarte te verwerken en weer bij zichzelf te komen, ruilt ze de ziekenhuiskamer in voor haar schildersezel. De Nunspeetse schildert gelaagde, popachtige figuren; een knipoog naar het oude poppentheater waar ze een sterk gevoel voor heeft. “Poppen kunnen alles: door de lucht vliegen, maar ook moeilijke onderwerpen bespreekbaar maken. Zo kan ook de knuffel van een kind helpen bij het ziek zijn.”

Poppen kunnen alles: door de lucht vliegen, maar ook moeilijke onderwerpen bespreekbaar maken

Al schilderend vallen de emoties en hernieuwde inzichten van de dag op hun plek. Het canvas vangt wat soms niet in woorden valt uit te drukken. Tot en met 3 november 2026 zijn de kunstwerken van Anneke te bewonderen in de Catharinakapel in Harderwijk.