Herdenking opstand in Sobibor raakt Elburger scholieren

Op 14 oktober was het 80 jaar geleden dat in het vernietigingskamp Sobibor een opstand uitbrak. Ana Maria Kielder, Berthe van Engelen en Stephanie de Boer, leerlingen van het Nuborgh College Lambert Franckens hebben deelgenomen aan een reis naar Sobibor, waarin deze opstand werd herdacht. Een dagboek was voor hen een uitlaatklep, na heftige dingen gezien en gehoord te hebben.

Donderdag 12 oktober

 “De bus schudt heen en weer, we rijden op een onverharde weg richting het vernietigingskamp Sobibor. Na een ochtend, waarin we veel informatie kregen, zijn we erg benieuwd naar deze plek. Geen vogels te horen, alleen het geruis van de wind die door de bomen waait. Dit was het eerste wat ons opviel terwijl we langs de stenen met namen van slachtoffers liepen. Zoals de steen voor de 1269 kinderen aan wie een mooie toekomst beloofd was. Totaal onverwachts liepen we gelijk tegen de plek van de gaskamers aan. Een klap in ons gezicht, nadat we zojuist de namen en persoonlijke verhalen van slachtoffers hadden gehoord. Een herdenking met belangrijke mensen - zoals premier Rutte - stond op ons te wachten, maar wat bij ons echt binnenkwam waren de verhalen. Ook het besef dat wij hier stonden op de grond die gemengd is met as, de as van onschuldige joodse mensen. Uit Nederland ruim 34.000 slachtoffers waarvan uiteindelijk 18 mensen de Holocaust hebben overleefd.” 

Vrijdag 13 oktober 

“Alles wat we ons gisteren in Sobibor hadden voorgesteld, zal vandaag een beeld krijgen. Majdanek was een concentratie- en vernietigingskamp waar ongeveer 80.000 mensen zijn vermoord. We liepen langs de plekken waar afschuwelijke dingen zijn gebeurd. Onvoorbereid op de gevoelens die los zouden komen, stonden we ineens oog in oog met de gaskamers. Blauwe vlekken van het gas zorgden voor een rilling over onze rug. Vervolgens gingen we verschillende barakken in. De schoenenbarak maakte een enorme indruk. We keken naar duizenden schoenen en beseften dat ieder paar schoenen voor een persoon stond.  Al onder de indruk liepen we naar het crematorium, langs hoge hekken, wachttorens en alleen maar kraaien om ons heen. Het crematorium was een gruwelijke plek, waar onmenselijke dingen zijn gebeurd. Weer buiten stonden we voor de plek waar 18.000 mensen hun eigen graf moesten graven om vervolgens te worden neergeschoten. We vervolgden onze reis naar Lublin, waar in de Tweede Wereldoorlog een joodse getto was. Hier stonden we stil bij de lantaarnpaal die altijd brandt, ter herinnering aan de joden die destijds in Lublin woonden. Ook staat het voor Gods aanwezigheid en dat Hij altijd zal waken over Zijn volk. Een mooie afsluiting van deze heftige dag.”

Zaterdag 14 oktober

 “Vandaag is het 80 jaar geleden dat de opstand in Sobibor uitbrak. Dit herdachten wij met een kleinschalige herdenking, wat begon op de appelplaats met toespraken van nabestaanden. In onze verbeelding zagen we de mensen vluchten door de bomen. Bij deze herdenking kreeg iedereen de gelegenheid om namen van slachtoffers te noemen. Wij lazen tien namen van joden uit Elburg. Vervolgens liepen we langs de stenen met namen. Hier deelden nabestaanden hun verhalen. Zo werd het verhaal van Manfred Levie verteld door zijn nichtje. Hij werd tijdens de laatste razzia naar Westerbork vervoerd, waarvandaan hij op het laatste transport naar Sobibor werd gezet. Op 30 november 1943 overleed hij in het kamp Trawniki. Verder hoorden we het gedicht over de goochelaar Ben Ali Libi en stonden we stil bij de steen van Rachel Schelvis-Borzykowski. Zij mocht maar 20 jaar worden en was de eerste vrouw van Jules Schelvis, die Sobibor wel heeft overleefd. Na de herdenking spraken we met nabestaanden. Bijzonder was dat iedereen benoemde hoe belangrijk het is om de verhalen door te vertellen.” De namen die wij hebben voorgelezen zijn: Ezechiël Beem (68 jaar), David Beem (65 jaar), Samuël Beem (60 jaar), Isidor Förster (64 jaar), Schoontje Förster (77 jaar), Caroline Förster (69 jaar), Heintje van Hamberg (86 jaar), Jozeph de Lange (21 jaar), Esther de Lange-Cracau (84 jaar) en Mietje de Lange (58 jaar). 

Zondag 15 oktober 

“Onze laatste dag begon met de busreis naar Warschau. Hier kregen we een korte rondleiding in het toenmalige getto. We zagen een stuk van de ruim drie meter hoge muur die het getto afsloot van de buitenwereld. Duizenden joden overleden hier door ziektes en uithongering. Er zijn 300.000 joden uit dit getto vanaf de Umschlagplatz (perron) naar de gaskamers van de vernietigingskampen vervoerd. Bij het monument van de Umschlagplatz zagen we de muur vol joodse namen.”