Een draad door de tijd

Sille Slaa van het Noord-Veluws Archief (NoVA) bespreekt in deze maandelijkse rubriek een wisselend onderwerp uit de gemeenten Nunspeet, Elburg of Oldebroek.

Breien, haken, borduren. Voor sommige mensen iets ouderwets, iets wat alleen oma’s nog doen, maar de laatste jaren wordt het ook populair onder de jeugd. Handwerken is echter al een eeuwenoud ambacht. Vandaag lichten we een paar historische handwerkpatronen uit.

Handwerken is nu een vorm van vrijetijdsbesteding. Vroeger was het echter een essentiële vaardigheid, vooral voor vrouwen. Vóór de komst van de confectiekleding moest alle kleding zelf worden gemaakt. Vrouwen maakten zelf kleding voor hun gezin. Kapotte stukken werden gerepareerd en te kleine kleren werden doorgegeven aan jongere broertjes of zusjes.

Tijdens de industriële revolutie kwamen er betere versies van al bestaande naaimachines en werden breimachines uitgevonden. Langzaam werd het brei-ambacht in plaats van een cruciale vaardigheid vooral een hobby voor rijkere vrouwen met vrije tijd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bewoog de balans zich weer enigszins terug. Alles was schaars, ook kleding en wol. Vrouwen probeerden zoveel mogelijk stof en garen te hergebruiken om er nieuwe kleding van te maken. In de jaren ‘50 verdween handwerken langzaam uit het onderwijsprogramma. 

Oude brei- en haakpatronen

In onze archieven zijn een aantal oude brei- en haakpatronen bewaard gebleven. In het Nunspeets Nieuws- en Advertentieblad van 7 oktober 1939 vinden we een instructie voor het maken van een bivakmuts. Ze waren bedoeld om soldaten warm te houden in koude wintermaanden. Het aanbevolen garen was: “60 gram vier-draads wol van grijs-groene kleur, overeenkomend met de uniformen.” De inleiding van het patroon vermeldt verder dat 25 jaar geleden, in 1914 dus, de bivakmutsen werden gebreid door predikantsvrouwen en vrouwen van burgemeesters. Hoogstaande vrouwen dus, met veel vrije tijd. Het patroon is voor een moderne breier nog goed te volgen!

Geen militair, maar toch graag een fraai hoofddeksel? Het Veluws Nieuwsblad publiceerde op 23 januari 1964 een haakpatroon voor een eenvoudige, baretvormige muts. In tegenstelling tot het patroon van de bivakmuts werd bij dit artikel een afbeelding geplaatst. Zo kun je meteen kijken hoe het resultaat er uit zou moeten zien. 

Hobbyhandwerkers die op zoek zijn naar wat meer uitdaging en een beetje mysterie niet erg vinden, kunnen gebruik maken van het patroon dat het Nunspeets Nieuws- en Advertentieblad op 18 mei 1951 plaatste. Een breipatroon van een “kimono-blouse”. Het patroon is niet voorzien van een afbeelding, dus hoe het er daadwerkelijk uitziet wordt pas duidelijk na voltooiing van het breiwerk. Het patroon wordt vergezeld door een hoopgevend artikel voor doorgewinterde breiers: De wol wordt goedkoper.

Tijdgebonden of tijdloos?

Sommige ontwerpen zijn misschien tegenwoordig wat ouderwets. Gelukkig is vintage in! Handwerken is van alle tijden, en hoewel de positie die deze ambachten in de maatschappij hadden is veranderd, worden deze vaardigheden toch telkens weer doorgegeven aan de volgende generatie.