Cor van Baarle toont de moppen waarvan soortgenoten in de late Middeleeuwen kasteel De Cannenburch smoel gaven.
Cor van Baarle toont de moppen waarvan soortgenoten in de late Middeleeuwen kasteel De Cannenburch smoel gaven. ( (Foto: Dick van der Veen)

Elburger ontdekt Middeleeuwse veldoven

  Nieuwsflits

Spectaculaire vondst biedt perspectief op veel meer

Dick van der Veen

Een opzienbarende vondst van een veldoven in een leemkuil bij Vaassen heeft grote relevantie met kasteel De Cannenburch. De Elburger archeoloog Cor van Baarle ontwaarde bij wortels van een omgewaaide boom, een rij stenen (moppen) met alle kenmerken van een laat-MIddeleeuwse oven. De stenen werden er gebakken voor het kasteel.

ELBURG/VAASSEN - Een wandeling naar de locatie, lokaal bekend als het Cannenburcher gat, levert een schat aan gegevens op. Van een archeoloog die de status van amateur la lang ontgroeid is. Ruim 50 jaar maakt van Baarle lange tochten over met name dit deel van de Veluwe, dat zijn hart heeft gestolen. “Het gaat om een toevalstreffer. Dit was een heidegebied, op zes kilometer afstand van het kasteel. Het is een gegeven dat burchten werden gebouwd met stenen uit ovens in de directe omgeving. Bij heideontginning kwamen veel stenen boven de grond. In 1906 kocht Wilhelmina hier grond voor bosbouw. Een stoomploeg uit Duitsland ploegde de hei om. De plaatselijke bevolking plantte er bomen en de moppen raakten uit zicht. Er is een kavelstructuur aangebracht met wegen in vakken. Moerman uit Apeldoorn bracht rond 1960 het gebied in kaart, waarvan bekend was dat er ovens hebben gestaan.”Dan komt van Baarle langs. De man van trendsettende boeken, die een urnen veld in Gortel ‘ontmaskert’ dat hoge bescherming geniet. En dan nu populair gezegd de elf stenentocht...“

Maarten van Rossum

(Lachend) ''Inderdaad trof ik bij de wortelstructuur elf moppen aan, die zoals je nu ziet tegen elkaar liggen op hun smalle zijde, onder een dikke laag steengruis. Dat haakt aan bij wat bewoners in de vorige eeuw beweerden over het bakken van stenen in ovens voor de verbouw van kasteel De Cannenburch. Ik heb er een schets en foto’s van gemaakt, ben naar het kasteel gegaan, waarvan ik in 1979 bij de restauratie door de firma Van Laar betrokken was. Heb de gevelstenen opgemeten, ontdekte daar ruitvormige patronen in decoraties en frappant met dezelfde afmeting als de stenen die ik in de leemkuil ontdekte. Overigens bevinden zich ook in de Grote Kerk dergelijke moppen die waarschijnlijk in de onderhavige veldoven zijn gebakken. In het kasteel zijn fundamenten die deels met deze moppen zijn opgetrokken tot aan de eerste verdieping, met uitzondering van de gewelven. Van het oudste kasteel is niets bekend. Van die eerste eeuwen überhaupt niet. In 1540 kocht Maarten van Rossum het. Vanaf dat moment zijn er diverse bronnen. Ik stuur mijn gegevens door naar de regioarcheoloog en via hem komt het bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Er moet wat vaart achter worden gezet, want het gaat om niet doorgebakken stenen, restanten van de productie; heel bros en kwetsbaar bij slechte weersomstandigheden met storm en regen.”

Ook passanten kunnen verstorende elementen zijn…“Die kans is klein. Je zag straks al dat ik de locatie met takken had afgedekt. Dat doen we nu weer. En niemand weet de exacte plek. Als je goed om je heen kijkt zie je dat dit stuk waar de oven heeft gestaan zo’n 10 x 20 meter meet. Waarschijnlijk is het bij de bosbouw onaangeroerd gebleven. Er bevond zich een brandgang. Toeval toch dat de boom juist in dit vak bij een windhoos de geest heeft gegeven.” Cor toont ons vervolgens een donkere uitstulping in de ruimte ander de stenen. Stookgaten en achtergebleven as. De stenen lagen 60 centimeter onder de grond. Daarboven leembedekking, al gebakken stenen en een laag heide. De elf stenen die nu zijn ontdekt vormden waarschijnlijk een bredere laag.

300.000 stenen per jaar

Als journalist ben je nieuwsgierig naar de hoeveelheid stenen die hier mogelijk werden geproduceerd. De vraag dus aan Van Baarle. “Ik heb berekend dat er grofweg 300.000 per jaar werden gebakken. Als ik het weg zet tegen de hoeveelheid die in het kasteel is verwerkt ga ik er vanuit dat er vijf tot zes jaar is gewerkt. Daarbij houd ik er rekening mee dat een derde deel van de productie thuis hoort in de categorie van de misbaksels.”

De ontdekking van de veldoven is van wezenlijke betekenis voor de cultuurhistorie van het kasteel. Wanneer de Rijksdienst voor het Archeologisch Erfgoed van de Kroon toestemming krijgt om het gehele stuk af te graven dan komen ongetwijfeld meer gegevens naar boven die een aantal blanco bladzijden in de geschiedenis invulling kunnen geven.

Het laat zich verstaan dat Van Baarle de rechten op het naadje van de kous laat gelden.

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden