Column Johan van de Worp: Duidelijk! Of toch niet?

We weten allemaal dat we gemaakte afspraken beter op papier kunnen zetten. Het is dan duidelijk wat met elkaar is afgesproken. Toch?Hoe duidelijk alles ook op papier staat, achteraf is er helaas altijd weer kans op discussie.

Het is namelijk al heel lang vaste regel van de Hoge Raad dat bij een uitleg van de gemaakte afspraken niet alleen gekeken wordt naar de letterlijke tekst. Naast de grammaticale uitleg is bijvoorbeeld ook de bedoeling van partijen van belang. Dat kan weer blijken uit e-mailcorrespondentie of andere omstandigheden. Dit is door de Hoge Raad bepaald in het zogenaamde Haviltex-arrest.

Dat geeft dus onzekerheid bij het vastleggen van afspraken. Lang niet altijd is namelijk de bedoeling van de andere partij te achterhalen of exact duidelijk. Gekeken moet daarom ook worden wat partijen in de gegeven omstandigheden van elkaar mochten verwachten. Dit is natuurlijk vruchtbare grond voor advocaten. Waar “googlen” tot een werkwoord is gemaakt, hebben advocaten dat gedaan met het Haviltex-criterium. Wij haviltexen er volop op los. Bij het lezen van iedere overeenkomst stellen we onszelf de vraag: hebben partijen het bedoeld zoals het op papier staat? Die onzekerheid is niet wenselijk.

Daarom is in een overeenkomst soms opgenomen dat partijener expliciet voor kiezen dat de afspraken uit de overeenkomst letterlijk moeten worden uitgelegd. Daarmee wordt eigenlijk uitgesloten dat voor de uitleg van de overeenkomst de Haviltex-maatstaf moet worden gehanteerd.Direct popt dan de vraag op of dit wel kan. Er zijn namelijk wettelijke regels, waarvan niet kan worden afgeweken. Dat heet dwingend recht.

De Hoge Raad heeft echter bepaald dat de Haviltex-maatstaf kan worden uitgesloten in een overeenkomst. Fijn zo’n duidelijke Hoge Raad. Helaas toch ook weer niet helemaal. Tegelijkertijd is namelijk bepaald dat de bepaling waarin de Haviltex-maatstaf wordt uitgesloten wel weer moet worden uitgelegd aan de hand van het Haviltex-criterium. Dus om te bepalen welke maatstaf partijen dan wel willen hanteren voor de uitleg van de overeenkomst, is weer niet de letterlijke tekstbepalend. Maar, dus ook de bedoeling van partijen en wat zij over en weer van elkaar mochten verwachten. Duidelijk is wel dat onduidelijkheid niet volledig te voorkomen is.