Praten over suïcide: zowel lastig als levensbelangrijk

Het aantal personen dat in Nederland komt te overlijden door zelfdoding is hoog.
De cijfers geven aan dat er jaarlijks ruim 1800 mensen uit het leven stappen. Dit is een gemiddelde van bijna vijf personen per dag. Het aantal pogingen tot suïcide is minstens 25 keer zo hoog.

Nick Hoekman

Deze cijfers moeten omlaag, vindt ook Martine Peppelenbos. Als gezondheidsbevordering bij GGD Noord- en Oost-Gelderland, met suïcidepreventie als een van de speerpunten, is zij als geen ander ander bekend met dit thema.

“We willen zo dicht mogelijk bij de mensen komen om te laten weten dat wanneer je met suïcidale gedachten rondloopt, of op welke manier dan ook met dit onderwerp te maken hebt, dat praten echt kan helpen. Ook wanneer je je schaamt voor deze gedachtes of kampt met schuldgevoelens. Dat is de boodschap die we proberen over te brengen.”

Het taboe om over dit onderwerp te praten is erg groot. Dat weet ik (Nick Hoekman) als ervaringsdeskundige maar al te goed. Ik besef me ook terdege dat het niet het meest gezellige gespreksonderwerp is. Daarnaast komt het (helaas) vaak voor dat de tegenpartij tijdens de conversatie zich geen houding weet te geven.
“Dat is ook lastig”, geeft Martine aan. “De mens probeert vaak meteen in oplossingen te denken. Dus zodra iemand aangeeft dat het even niet zo goed met hem of haar gaat, dan zijn we geneigd om direct met oplossingen te komen. Terwijl die persoon daar vaak niet eens op zit te wachten. Die wil vooral zijn of haar verhaal doen, zodat ze gehoord worden. Maar zo ver komt het vaak niet. Via vraagmaar.113.nl/ is het bijvoorbeeld mogelijk om hier handvatten voor te krijgen.”

In mijn 40ste levensjaar, val ik volgens Peppelenbos precies binnen een van de risicogroepen. “De helft van alle suïcides komt voor onder mannen van middelbare leeftijd, grofweg tussen de 40 en 65 jaar.” Daarnaast wijst Martine op andere kwetsbare groepen, zoals de LGBTQIA+ gemeenschap en mensen in de agrarische sector, waar problemen op het platteland en complexe wet- en regelgeving een zware tol kunnen eisen. Ook onder jongeren is suïcide een urgent probleem. “Voor hen is het zelfs doodsoorzaak nummer één. Bij jongvolwassenen tot en met 30 jaar zien we een lichte stijging. Het is niet de grootste groep, maar wél een groep die echt aandacht nodig heeft.”

“We willen organisaties en mensen met elkaar verbinden, zodat niemand tussen wal en schip valt. Denk aan herstelcentra die lotgenotengroepen organiseren. Wij zorgen ervoor dat praktijkondersteuners, huisartsen en andere professionals hiervan op de hoogte zijn. Zo ontstaat een sterk netwerk waarin samenwerking centraal staat. Daarnaast willen we de drempel verlagen voor mentale zorg bij de huisarts, zodat mensen weten dat ze daar niet alleen voor fysieke klachten, maar ook voor psychische problemen terechtkunnen.” Peppelenbos raakt daarmee een zwakke plek in de samenleving, want ik wist vroeger óók niet dat je daar terecht kon voor psychische ongemakken. Terwijl dit een lage drempel kan zijn om over je mentale problematiek te praten.

GGD Noord- en Oost-Gelderland werkt, volgens Martine, momenteel samen met vier gemeenten aan suïcidepreventie. “Dat zijn Zutphen, Lochem, Brummen en Voorst, die hebben een voorschot genomen eigenlijk op de wet die er aan zit te komen vanaf 1 juli. Vanaf dan wordt de suicidepreventie toegevoegd aan de wet publieke gezondheid. En dan moeten gemeenten beleid maken rondom dit onderwerp. En deze vier gemeenten zijn daar al mee begonnen. We hopen dat er meer gemeenten volgen, want het houdt niet op bij de gemeentegrenzen. Het moet aan de voorkant duidelijker zijn dat je op laagdrempelige manier hulp kunt zoeken voor je geestelijke gezondheid”, besluit Peppelenbos. Ze werken nauw samen met het Suïcide Preventie Centrum, met onder andere een vestiging in Harderwijk.
Koos de Boed, directeur van de stichting: “Mensen vinden het praten over suïcide moeilijk, maar praten met mensen die hiermee te maken hebben is nog een graadje moeilijker. Bij onze stichting weten we dat als geen ander. Iedereen die bij ons betrokken is, heeft zelf te maken gehad met suïcidaliteit (zelf, als naaste of als nabestaande). Wij hebben dus zelf ondervonden dat anderen het liever uit de weg gaan. Uit eigen ervaring weten wij dat het vrij kunnen praten over je gedachten erg belangrijk is. Als ik niet de mogelijkheid had gehad om gewoon te kunnen praten over mijn doodswens was ik er waarschijnlijk niet meer geweest. Ik had het geluk dat ik mensen in mijn omgeving had met wie ik hierover kon praten. Later kwam ik tot de ontdekking dat dit voor weinig mensen was weggelegd. Daarom ben ik begonnen met de lotgenotengroepen om mensen de ruimte te bieden om over hun gedachten te praten. Vrij, open, zonder oordeel en zonder het aandragen van (ongewenste) oplossingen. Mensen met suïcidaliteit voelen zich vaak eenzaam, omdat hun omgeving het niet begrijpt of er niet over praat. Lotgenotencontact kan helpen door herkenning, erkenning en begrip te bieden. Dit vermindert eenzaamheid en geeft steun om door te gaan.”

Denk je aan zelfmoord? Praat erover met iemand. Je kunt anoniem chatten via www.113.nl of bellen met 113 of 0800-0113.